یک سال پیش تصمیم ساده بود: ChatGPT را باز می‌کردید و کارتان را می‌کردید. امروز وضعیت فرق کرده، چون هر چهار بازیگر اصلی در چند ماه گذشته قواعد بازی را عوض کرده‌اند.
در ششم اوت ۲۰۲۶ شرکت OpenAI اعلام کرد سقف پیام‌های متنی حساب‌های رایگان را برمی‌دارد و مدل پیش‌فرض را به GPT-5.6 Luna تغییر می‌دهد. گوگل بعد از رویداد I/O 2026 برای اپلیکیشن Gemini محدودیت‌هایی بر پایه توان پردازشی گذاشت که هر پنج ساعت یک بار ریست می‌شود و یک سقف هفتگی هم دارد. Anthropic از فوریه ۲۰۲۶ امکاناتی مثل Projects، Artifacts، ساخت فایل و اتصال به ابزارهای بیرونی را به نسخه رایگان کلود آورد. متا هم با نسل جدید Llama در آوریل ۲۰۲۶ دوباره بحث مدل‌های باز را داغ کرد.
نتیجه‌اش این است که بیشتر مطالبی که درباره‌ی «بهترین هوش مصنوعی رایگان» پیدا می‌کنید، یا قدیمی‌اند یا از روی هم نوشته شده‌اند. یکی هنوز از سقف «۱۰ پیام در هر ۵ ساعت» حرف می‌زند، دیگری Gemini 2.5 را مدل پیش‌فرض می‌داند. اگر بر اساس چنین اطلاعاتی انتخاب کنید، ممکن است ابزاری را کنار بگذارید که الان برای کار شما کاملاً کافی است.
یک نکته درباره‌ی نگاه ما: این مقاله بر پایه صفحه‌های رسمی و گزارش‌های منتشرشده تا مهر ۱۴۰۵ نوشته شده، اما محدودیت‌ها هر چند هفته تغییر می‌کنند. هر جا عدد دقیقی ندیدیم، عدد نساختیم و به‌جایش گفتیم کجا را بررسی کنید.
مدل زبانی رایگان دقیقاً یعنی چه؟
مدل زبانی (Large Language Model یا به‌اختصار LLM) سیستمی است که روی حجم عظیمی از متن آموزش دیده و می‌تواند بنویسد، خلاصه کند، ترجمه کند، کد بزند و به سؤال جواب بدهد. چیزی که شما در سایت ChatGPT یا اپ Gemini می‌بینید «مدل» نیست، «محصولی» است که دور یک مدل ساخته شده: با دکمه، تاریخچه گفتگو، جستجوی وب و محدودیت مصرف.
این تفاوت مهم است، چون وقتی می‌گوییم مدل زبانی رایگان، چهار حالت متفاوت را داریم که معمولاً با هم قاطی می‌شوند:
۱. نسخه رایگان یک اپلیکیشن. مثل ChatGPT، جمینای و کلود. حساب می‌سازید، وارد می‌شوید و تا یک سقف مصرف می‌کنید. هزینه‌ای نمی‌دهید، اما سقف، مدل پیش‌فرض و امکانات را شرکت تعیین می‌کند.
۲. رایگان با تبلیغ. در ۲۰۲۶ OpenAI در بعضی کشورها تبلیغات را به نسخه رایگان و پلن ارزان Go آورده است. یعنی قیمتی که پرداخت می‌کنید پول نیست، توجه است.
۳. مدل‌های با وزن باز. مثل Llama. فایل مدل را دانلود می‌کنید و روی سیستم خودتان اجرا می‌کنید. دیگر شرکتی سقف مصرف تعیین نمی‌کند، اما هزینه‌ی سخت‌افزار و زمان نصب با شماست.
۴. سطح رایگان API برای توسعه‌دهندگان. مثل Google AI Studio. برای ساخت و آزمایش محصول است، با نرخ محدود و گاهی با این شرط که داده‌ها برای بهبود محصولات شرکت استفاده شود.
سه اصطلاح دیگر را هم همین‌جا روشن کنیم، چون در ادامه زیاد می‌شنوید:
- پنجره متن (Context Window): مقدار متنی که مدل هم‌زمان «جلوی چشمش» دارد. هر چه کوچک‌تر باشد، در گفتگوهای طولانی یا فایل‌های بزرگ زودتر موضوع را فراموش می‌کند. چون فارسی نسبت به انگلیسی توکن بیشتری مصرف می‌کند، همان پنجره برای متن فارسی کمتر جا دارد.
- توکن: واحدی که مدل متن را با آن می‌شمارد. تقریباً یک تکه‌ی کوتاه از یک کلمه.
- وزن باز (Open Weight): یعنی فایل‌های مدل برای دانلود منتشر شده، اما این الزاماً به معنی «متن‌باز» به تعریف دقیق نرم‌افزاری نیست و مجوز استفاده شرایط خودش را دارد.
حالا برویم سراغ چهار رقیب.
ChatGPT رایگان: محبوب‌ترین، با دست‌انداز مخصوص خودش
بر اساس داده‌های Similarweb در مه ۲۰۲۶، حدود ۵۲٫۷ درصد ترافیک وب چت‌بات‌های هوش مصنوعی در جهان به ChatGPT رسیده است. یعنی احتمالاً اولین ابزاری که امتحان کرده‌اید همین بوده. اما محبوب بودن یعنی خوب بودن برای همه‌ی کارها نیست.
الان در نسخه رایگان چه می‌گیرید؟
طبق اعلام ششم اوت ۲۰۲۶، حساب‌های رایگان و پلن Go دیگر سقفی برای تعداد پیام‌های متنی ندارند و مدل پیش‌فرض‌شان GPT-5.6 Luna است. Luna کوچک‌ترین و ارزان‌ترین عضو خانواده GPT-5.6 است. در همان گزارش‌ها آمده که نسخه رایگان این امکانات را هم دارد، البته با محدودیت‌های جداگانه:
- جستجوی وب
- تولید تصویر
- آپلود فایل و تحلیل داده
- حالت صوتی (با مدل سبک‌تر Live-1 mini)
- دسترسی محدود به Codex و ChatGPT Work
- کتابخانه فایل تا ۵۰۰ مگابایت
مدل قوی‌تر خانواده یعنی GPT-5.6 Sol و قابلیت تنظیم میزان فکر کردن مدل، مخصوص Plus و Pro است. پلن Go حدود ۸ دلار و Plus حدود ۲۰ دلار در ماه گزارش شده است.
نقاط قوت:
ChatGPT همه‌کاره‌ترین است. نوشتن، ترجمه، خلاصه‌سازی، جستجو، تصویر و صدا همه در یک جا هستند. اگر کسی بخواهد فقط یک ابزار را یاد بگیرد، این بیشترین «کارایی به ازای یک بار یادگیری» را دارد. بازار GPTهای آماده هم برای کارهای تکراری به درد می‌خورد، چون کاربر رایگان می‌تواند از آن‌ها استفاده کند، هرچند ساختنشان پولی است.
نقاط ضعف:
اولین چیزی که باید بدانید: «بدون سقف» فقط برای پیام‌های متنی است. تصویر، فایل، تحقیق عمیق و عامل‌ها همچنان سقف دارند. دوم، مدلی که به‌صورت پیش‌فرض می‌گیرید کوچک‌ترین مدل خانواده است. برای نوشتن روزمره و ترجمه عالی است، اما برای استدلال‌های پیچیده، مسائل ریاضی چندمرحله‌ای یا تحلیل‌های عمیق باید مدل بالاتر را بخواهید که پولی است. سوم، تبلیغات: در بعضی کشورها نسخه رایگان تبلیغ نشان می‌دهد. چهارم، طبق گزارش‌ها حساب‌های شخصی به‌صورت پیش‌فرض در آموزش مدل مشارکت داده می‌شوند و باید گزینه‌ی بهبود مدل را در تنظیمات داده خاموش کنید.
یک هشدار درباره‌ی منابع قدیمی: اگر جایی خواندید «ChatGPT رایگان ده پیام در هر پنج ساعت»، این مربوط به پیش از تغییر اوت است. این‌جور مطالب را با تردید بخوانید.
جمینای رایگان: قدرتِ گوگل در یک حساب کاربری:
جمینای با یک حساب گوگل کار می‌کند و تاریخ انقضا ندارد. در ۱۱ اوت ۲۰۲۶ گوگل اعلام کرد بیش از یک میلیارد نفر در ماه از اپلیکیشن Gemini استفاده می‌کنند. دو روز بعد هم Gemini 3.7 Flash را برای کدنویسی و کارهای عامل‌محور معرفی کرد.
الان در نسخه رایگان چه می‌گیرید؟
نکته‌ی مهم اول این است که اینجا هم منابع با هم یکدست نیستند. بر اساس بررسی صفحه رسمی اشتراک‌ها در ۲۰ اوت ۲۰۲۶، مدل پیش‌فرض نسخه رایگان Gemini 3.6 Flash بود و Gemini 3.7 Flash با اینکه معرفی شده بود، هنوز مدل پیش‌فرض نسخه رایگان نشده بود. در برخی گزارش‌ها هم از یک سهمیه‌ی روزانه از مدل قوی‌تر Pro برای سؤال‌های سخت‌تر صحبت شده و اینکه در ساعات شلوغ ممکن است اپ بی‌صدا شما را به Flash برگرداند. پس بهتر است نام مدل را از داخل خود اپ ببینید.
محدودیت‌ها از ۲۰ مه ۲۰۲۶ بر پایه توان پردازشی شده‌اند: یک پرسش متنی ساده خیلی کمتر از یک درخواست کدنویسی سنگین از سهمیه‌ی شما مصرف می‌کند. سهمیه هر پنج ساعت ریست می‌شود و یک سقف هفتگی هم دارد. وضعیت مصرف را می‌توانید در gemini.google.com/usage ببینید.
پنجره متن در نسخه رایگان طبق صفحه راهنمای گوگل ۳۲ هزار توکن است، در Google AI Plus برابر ۱۲۸ هزار و در AI Pro و Ultra یک میلیون توکن. گزارش‌ها همچنین از ۵ گزارش Deep Research در ماه برای کاربران رایگان خبر می‌دهند. قیمت Google AI Pro حدود ۱۹٫۹۹ دلار در ماه است و پلن ارزان‌تر Plus هم وجود دارد که قیمتش در منابع مختلف کمی متفاوت بود.
نقاط قوت
بزرگ‌ترین برگ برنده جمینای، اکوسیستم گوگل است. اگر زندگی و کارتان در Gmail، Google Docs و Drive می‌گذرد، جمینای کنار همان‌هاست. جستجوی تازه هم از نقاط قوت طبیعی آن است، چون پشتش موتور جستجوی گوگل ایستاده. برای پرسش‌هایی مثل «آخرین اخبار فلان موضوع» یا «قیمت امروز فلان محصول» معمولاً خوب از پس کار برمی‌آید.
نقاط ضعف
پنجره‌ی ۳۲ هزار توکنی نسخه رایگان برای فایل‌های بلند یا گفتگوهای طولانی کوچک است و قابلیت‌های جذاب‌تر مثل ادغام عمیق در Gmail و Docs بیشتر پشت پلن‌های پولی‌اند. سقف‌های توان پردازشی هم شفاف نیستند: امروز می‌توانید ده سؤال سنگین بپرسید و فردا شاید هفت‌تا. مدل پیش‌فرض و سهمیه‌ها هم به‌سرعت عوض می‌شوند.
یادآوری: اگر جایی خواندید «Gemini 2.5 Flash مدل پیش‌فرض رایگان است»، آن اطلاعات مربوط به اوایل ۲۰۲۶ است و خیلی وقت است که منسوخ شده.
کلود رایگان: کم‌حاشیه، دقیق و با سقف مصرف تنگ:
کلود محصول شرکت Anthropic است. به‌اندازه ChatGPT بلندگو ندارد، اما در میان نویسنده‌ها، برنامه‌نویس‌ها و کسانی که با متن‌های بلند کار می‌کنند طرفدار زیادی دارد.
الان در نسخه رایگان چه می‌گیرید؟
از فوریه ۲۰۲۶ بخش بزرگی از امکانات که قبلاً پولی بود به نسخه رایگان آمد: Projects، Artifacts، ساخت فایل (Word، Excel، PowerPoint و PDF)، اتصال به سرویس‌هایی مثل Slack، Notion، Figma و Canva و قابلیت Skills. حافظه بین گفتگوها هم از مارس ۲۰۲۶ برای کاربران رایگان اضافه شد. جستجوی وب و حالت تفکر گسترده (Extended Thinking) هم هست، با سقف تنگ‌تر. گزارش‌ها پنجره‌ی متن را ۲۰۰ هزار توکن می‌نویسند.
درباره‌ی مدل: منابع می‌گویند نسخه رایگان روی یکی از مدل‌های میان‌رده‌ی خانواده Sonnet کار می‌کند و مدل‌های رده‌ی Opus و ابزارهایی مثل Claude Code و Cowork در پلن Pro قرار دارند. نام دقیق نسخه‌ی Sonnet در منابع متفاوت بود، پس برای اطمینان از داخل خود اپ ببینید. پلن Pro حدود ۲۰ دلار در ماه گزارش شده است.
سقف مصرف روی پنجره‌ی زمانی غلتان (حدود پنج ساعته) حساب می‌شود. گزارش‌ها می‌گویند معمولاً بین ۳۰ تا ۱۰۰ پیام در روز، اما این عدد به پیچیدگی سؤال و شلوغی سرورها بستگی دارد و در ساعات اوج تنگ‌تر می‌شود.
نقاط قوت
کلود برای کار با متن بلند و سند خوب است: نوشتن دقیق، ویرایش، خلاصه‌سازی گزارش‌ها و کار روی کد. اینکه تولید فایل واقعی (مثلاً یک فایل Word یا Excel) در نسخه رایگان هم هست، برای کسی که نمی‌خواهد پول بدهد ولی خروجی کاربردی می‌خواهد مزیت بزرگی است. طبق گزارش‌ها نسخه رایگان آن تبلیغ هم ندارد و می‌توانید در تنظیمات، مشارکت گفتگوها در بهبود مدل را خاموش کنید.
نقاط ضعف
سقف مصرف اولین چیزی است که حس می‌کنید. اگر کارتان سنگین است، زود به «به سقف رسیده‌اید» می‌خورید. دوم، برخلاف ChatGPT و جمینای، کلود تولید تصویر به معنای ساخت عکس و پوستر ندارد. سوم، مدل‌های قوی‌تر پولی‌اند.
Llama و Meta AI: وقتی مدل را می‌توانید دانلود کنید
مقایسه Llama با سه رقیب دیگر کمی شبیه مقایسه یک ماشین با یک موتور است. ChatGPT و جمینای و کلود «ماشین‌اند»: سوار می‌شوید و می‌روید. Llama بیشتر «موتور» است که می‌توانید خودتان سوار شاسی‌اش کنید.
Llama چیست و Meta AI چیست؟
Llama خانواده مدل‌های زبانی شرکت متاست که بیشترشان با وزن باز منتشر می‌شوند. هر کسی می‌تواند فایل‌ها را دانلود کند، روی سیستم خودش اجرا کند و حتی آن را برای کار خودش آموزش بیشتر بدهد. Meta AI هم دستیار هوشمند رایگان خود متاست که در اپ‌های این شرکت و برخی بسترها در دسترس است، که البته در هر منطقه ممکن است متفاوت باشد. پس اگر فقط می‌خواهید «یک چت‌بات رایگان» داشته باشید، Meta AI به ChatGPT و جمینای نزدیک‌تر است. اگر می‌خواهید مدل را خودتان اجرا کنید، سراغ Llama بروید.
وضعیت نسل جدید:
نسخه‌ی شناخته‌شده‌ی باز Llama 4 است که با دو مدل Scout و Maverick با معماری ترکیبی از متخصص‌ها (MoE) و ۱۷ میلیارد پارامتر فعال منتشر شد. در آوریل ۲۰۲۶ متا نسل جدیدی را معرفی کرد، اما گزارش‌ها درباره‌ی اینکه وزن‌های آن باز است یا فقط از طریق اپ و API متا در دسترس است یکدست نبودند. پس اگر قصد دارید روی نسل جدید حساب کنید، حتماً صفحه رسمی متا و مجوز آن را ببینید.
مجوز Llama هم «متن‌باز» به تعریف سخت‌گیرانه‌ی OSI نیست. یک مجوز اختصاصی جامعه‌ی متاست که کاربرد رایگان و تجاری را مجاز می‌کند، اما شرط‌هایی دارد، از جمله محدودیت برای شرکت‌های بسیار بزرگ و قواعد نام‌گذاری برای مدل‌های مشتق‌شده.
نقاط قوت
حریم خصوصی: اگر مدل را روی سیستم خودتان اجرا کنید، متن‌هایتان از آن بیرون نمی‌رود. هزینه‌ی ماهانه صفر است و فقط هزینه‌ی سخت‌افزار و برق را می‌دهید. می‌توانید آفلاین کار کنید و مدل را برای کار خودتان سفارشی کنید. ابزارهایی مثل Ollama نصب و اجرای مدل‌های کوچک‌تر را برای کاربر عادی هم ساده کرده‌اند.
نقاط ضعف
نصب و راه‌اندازی کار فنی است. مدل‌های بزرگ‌تر کارت گرافیک قدرتمند و حافظه‌ی زیاد می‌خواهند و مدل‌های کوچکی که روی لپ‌تاپ معمولی اجرا می‌شوند معمولاً در کیفیت، به‌خصوص برای متن فارسی، از سرویس‌های ابری فاصله دارند. جستجوی وب، تولید تصویر و ابزارهای آماده هم در بسته‌بندی نیستند و باید خودتان اضافه کنید. پس Llama برای توسعه‌دهنده‌ها، پژوهشگرها و کسانی که داده‌ی حساس دارند عالی است، نه برای کسی که فقط می‌خواهد ایمیلش را بازنویسی کند.
جدول مقایسه چهار مدل زبانی رایگان:
این جدول بر پایه اطلاعات منتشرشده تا مهر ۱۴۰۵ تهیه شده است. چون سقف‌ها و مدل‌ها مدام تغییر می‌کنند، پیش از تصمیم مهم آن‌ها را از صفحه‌ی رسمی هر سرویس چک کنید.
| ویژگی |
ChatGPT |
جمینای (Gemini) |
کلود (Claude) |
Llama / Meta AI |
| مدل پیش‌فرض رایگان |
GPT-5.6 Luna (طبق اعلام اوت ۲۰۲۶) |
Gemini 3.6 Flash (بررسی ۲۰ اوت)، با سهمیه محدود Pro |
مدل میان‌رده Sonnet (نسخه دقیق را از اپ ببینید) |
بسته به مدل؛ اجرای محلی یا Meta AI |
| سقف مصرف |
پیام متنی بدون سقف، سایر امکانات محدود |
بر پایه توان پردازشی، ریست هر ۵ ساعت و سقف هفتگی |
پنجره غلتان ۵ ساعته، حدود ۳۰ تا ۱۰۰ پیام در روز (گزارشی) |
رایگان؛ محدودیت شما سخت‌افزار است |
| پنجره متن |
در نسخه رایگان محدودتر از پولی |
۳۲ هزار توکن |
حدود ۲۰۰ هزار توکن (طبق گزارش‌ها) |
بسته به مدل و سخت‌افزار |
| جستجوی وب |
دارد |
دارد (با پشتوانه گوگل) |
دارد |
در مدل محلی ندارد؛ Meta AI بسته به منطقه |
| تولید تصویر |
دارد، محدود |
دارد، محدود |
ندارد |
در مدل محلی ندارد |
| ساخت فایل و سند |
محدود |
محدود |
Word، Excel، PowerPoint و PDF |
ندارد (باید خودتان اضافه کنید) |
| تبلیغات |
در برخی کشورها |
در منابع ما گزارشی نبود |
طبق گزارش‌ها ندارد |
بسته به اپ |
| پلن پولی (تقریبی) |
Go حدود ۸ و Plus حدود ۲۰ دلار |
Pro حدود ۲۰ دلار |
Pro حدود ۲۰ دلار |
ندارد؛ هزینه سخت‌افزار |
| مناسب برای |
کار همه‌کاره و تصویر و صدا |
جستجوی تازه و اکوسیستم گوگل |
متن بلند، سند و کدنویسی |
حریم خصوصی و توسعه‌دهندگان |
اگر بخواهیم یک جمله بگوییم: ChatGPT برای همه‌کاره بودن، جمینای برای پیوند با گوگل، کلود برای کار دقیق با متن و Llama برای کنترل کامل. اما واقعیت جالب‌تر از این جمله است، پس ادامه بدهید.
تفاوت Gemini و ChatGPT به زبان ساده
بیشترین جستجوها در این حوزه مربوط به یک سؤال است: تفاوت Gemini و ChatGPT چیست و کدام را انتخاب کنم؟ جواب کوتاه این است که هر دو برای کار روزمره عالی‌اند و تفاوت اصلی‌شان در «محیطی» است که در آن زندگی می‌کنند.
۱. فلسفه و اکوسیستم
ChatGPT یک اپلیکیشن مستقل است و هر چیزی که لازم دارد (جستجو، تصویر، صدا، فایل، عامل‌ها) را داخل خودش جمع می‌کند. جمینای اما آن‌قدر به خدمات گوگل چسبیده که برای کاربر Gmail و Docs و Drive مثل یک دستیار داخل خانه است. اگر شما همین‌الان بیشتر روز را در اکوسیستم گوگل می‌گذرانید، تفاوت Gemini و ChatGPT از همین‌جا مشخص می‌شود.
۲. استراتژی مدل
در نسخه رایگان ChatGPT مدل پیش‌فرض کوچک‌ترین عضو خانواده GPT-5.6 است ولی سقف پیام ندارد. در جمینای مدل پیش‌فرض Flash است و یک سهمیه‌ی روزانه‌ی محدود از Pro برای سؤال‌های سخت‌تر داده می‌شود. به زبان ساده: ChatGPT می‌گوید «هر قدر می‌خواهی با مدل سبک گپ بزن» و جمینای می‌گوید «با مدل سریع کار کن و برای سؤال‌های سخت چند بار به مدل قوی دسترسی داری».
۳. پنجره متن
اینجا جمینای رایگان کمی ضعیف‌تر است. ۳۲ هزار توکن برای گفتگوی کوتاه کافی است، اما اگر می‌خواهید یک گزارش بلند فارسی را با آن خلاصه کنید، زود به دیوار می‌خورید. پنجره‌ی یک میلیون توکنی جمینای واقعاً چشم‌گیر است، ولی به پلن Pro و Ultra تعلق دارد.
۴. تازگی اطلاعات
هر دو جستجوی وب دارند. جمینای چون از جستجوی گوگل تغذیه می‌شود، معمولاً در پرسش‌های «الان چه خبر است» طبیعی‌تر عمل می‌کند. ChatGPT هم جستجو را در نسخه رایگان دارد، اما در هر دو مورد باید منبع جواب را ببینید و خودتان صحت‌سنجی کنید.
۵. تصویر و چندرسانه‌ای
هر دو تولید تصویر دارند و هر دو در نسخه رایگان محدودند. جمینای نسخه‌ی قوی‌تر مدل تصویرش (Nano Banana Pro) را به پلن پولی داده. ChatGPT هم حالت صوتی را با مدلی سبک‌تر در نسخه رایگان می‌دهد.
۶. حریم خصوصی و تبلیغات
ChatGPT در برخی کشورها در نسخه رایگان تبلیغ نشان می‌دهد و به‌طور پیش‌فرض داده‌ها را برای بهبود مدل استفاده می‌کند مگر اینکه خاموشش کنید. در جمینای هم تنظیمات فعالیت حساب گوگل تعیین‌کننده است. در هر دو، قبل از وارد کردن اطلاعات حساس تنظیمات را ببینید.
جدول خلاصه: تفاوت Gemini و ChatGPT
| معیار |
ChatGPT رایگان |
Gemini رایگان |
| محیط اصلی |
اپ مستقل |
اکوسیستم گوگل |
| مدل پیش‌فرض |
GPT-5.6 Luna |
Gemini 3.6 Flash (با سهمیه‌ی Pro) |
| سقف پیام |
متن: بدون سقف |
بر پایه توان پردازشی، ریست ۵ ساعته |
| پنجره متن |
محدودتر از پولی |
۳۲ هزار توکن |
| نقطه قوت اصلی |
همه‌کاره بودن، صدا و تصویر |
جستجوی تازه و اتصال به گوگل |
| نقطه ضعف اصلی |
مدل پیش‌فرض کوچک، تبلیغ |
پنجره متن کوچک، سقف غیرشفاف |
جمع‌بندی این بخش: اگر شما بیشتر به ابزاری همه‌کاره و مستقل نیاز دارید، ChatGPT راحت‌تر است. اگر کارتان با Gmail و Docs و جستجوی تازه پیوند خورده، جمینای هماهنگ‌تر است. اگر هم نمی‌دانید، هر دو را یک هفته امتحان کنید، چون هیچ‌کدام پولی نمی‌خواهد.
می‌خواهید قبل از انتخاب، هر دو ابزار را درست یاد بگیرید؟ در aiamuz.com راهنمای قدم‌به‌قدم ChatGPT و جمینای را به زبان ساده و فارسی گذاشته‌ایم. شروع رایگان یادگیری
کدام مدل برای چه کاری؟
انتخاب «بهترین» بدون مشخص کردن کار بی‌معنی است. جدول زیر یک نقطه‌ی شروع است، نه حکم نهایی. این‌ها بر پایه‌ی ویژگی‌های رسمی و گزارش‌های منتشرشده نوشته شده و کیفیت واقعی در فارسی را باید خودتان با آزمون بخش بعد بسنجید.
| نوع کار |
پیشنهاد اول برای شروع |
چرا |
| نوشتن و ویرایش متن بلند |
کلود، ChatGPT |
سابقه خوب در کار با متن و سند؛ فایل ساختاریافته در کلود |
| تحقیق با اطلاعات تازه |
جمینای، ChatGPT |
جستجوی وب؛ منبع را حتماً چک کنید |
| کدنویسی روزمره |
کلود، ChatGPT |
هر دو در کد قوی‌اند؛ Llama محلی برای کد خصوصی |
| تولید تصویر |
ChatGPT، جمینای |
کلود تولید تصویر ندارد |
| خلاصه‌سازی سند بلند |
کلود (در رایگان) |
پنجره‌ی متن بزرگ‌تر در نسخه رایگان |
| کار با Gmail و Docs |
جمینای |
اتصال مستقیم به خدمات گوگل |
| داده‌ی حساس یا آفلاین |
Llama محلی |
داده از سیستم شما بیرون نمی‌رود |
| یادگیری و مرور درس |
هر چهار |
آزمون خودتان بهترین راهنماست |
سه سناریو را کمی بازتر کنیم.
نویسنده یا تولیدکننده محتوا: برای پیش‌نویس، بازنویسی و ویرایش، کلود و ChatGPT معمولاً اولین گزینه‌های تست هستند. اگر به فایل Word یا Excel نیاز دارید، ساخت فایل در نسخه رایگان کلود کار را کوتاه می‌کند. برای تحقیق اولیه و ایده‌یابی با اطلاعات تازه، جمینای را کنارش بگذارید.
دانشجو: اگر با Google Docs و Drive کار می‌کنید، جمینای جا می‌افتد. اگر متن درسی بلند دارید، پنجره‌ی متن مهم می‌شود و در رایگان کلود جا بیشتری می‌دهد. ChatGPT هم برای توضیح مفهوم‌ها و حالت صوتی خوب است. فقط یادتان باشد مدل ممکن است با اطمینان کامل جواب غلط بدهد. هر عدد و ارجاعی را بررسی کنید.
برنامه‌نویس یا علاقه‌مند فنی: سه سرویس ابری برای سؤال‌های کدنویسی روزمره کافی‌اند. اگر پروژه‌ای دارید که کد یا داده‌ی محرمانه‌ی مشتری در آن هست، Llama محلی گزینه‌ی جدی‌تری است.
حریم خصوصی: بهای پنهانِ رایگان بودن
وقتی چیزی رایگان است، همیشه ارزشش به یک شکل دیگر پرداخت می‌شود. در مدل زبانی رایگان این بها گاهی «داده‌ی شما» است.
- ChatGPT: طبق گزارش‌ها حساب‌های شخصی رایگان، Plus و Pro به‌طور پیش‌فرض در آموزش مدل مشارکت داده می‌شوند و می‌توانید در بخش Data Controls آن را خاموش کنید.
- جمینای: تنظیمات فعالیت حساب گوگل تعیین می‌کند چه چیزی ذخیره شود. در سطح رایگان API هم محتوا ممکن است برای بهبود محصولات گوگل استفاده شود.
- کلود: در نسخه رایگان و Pro می‌توانید در تنظیمات حریم خصوصی گزینه‌ی کمک به بهبود مدل را خاموش کنید.
- Llama محلی: اگر مدل را روی سیستم خودتان اجرا کنید، متن شما از آن بیرون نمی‌رود. اما Meta AI داخل اپ‌های متا تابع سیاست‌های خود متاست.
قاعده‌ی ساده: رمز عبور، اطلاعات بانکی، قرارداد کامل، داده‌ی مشتریان و هر چیزی را که اگر فردا لو برود ناراحت می‌شوید، در هیچ‌کدام از این چت‌بات‌های ابری وارد نکنید. اگر مجبورید روی چنین متنی کار کنید، اسم‌ها و عددها را ناشناس کنید یا از مدل محلی استفاده کنید.
یک نکته‌ی دیگر: دسترسی به این سرویس‌ها از هر کشور متفاوت است و شرایط استفاده‌ی هر کدام را باید خودتان بخوانید و رعایت کنید.
آزمون ده‌دقیقه‌ای برای انتخاب مدل خودتان
هیچ مقاله‌ای، از جمله همین مقاله، نمی‌تواند جای آزمون خودتان را بگیرد، چون «بهترین» به کار شما بستگی دارد. این آزمون ده دقیقه بیشتر وقت نمی‌گیرد.
مرحله ۱. یک متن واقعی از کار خودتان انتخاب کنید و پنج درخواست زیر را به‌ترتیب به هر مدل بدهید:
- «این ایمیل را رسمی‌تر و کوتاه‌تر بازنویسی کن.» (یک ایمیل فارسی واقعی)
- «این متن را در سه جمله خلاصه کن.» (یک متن یک‌صفحه‌ای)
- «این مسئله را قدم‌به‌قدم حل کن.» (یک مسئله‌ی ریاضی یا منطقی ساده)
- «آخرین خبر درباره‌ی فلان موضوع چیست؟ منبع هم بده.» (برای سنجش جستجو)
- «یک تابع پایتون بنویس که فلان کار را بکند.» (اگر کد می‌زنید)
مرحله ۲. به هر پاسخ از ۱ تا ۵ امتیاز بدهید:
| معیار |
سؤال |
| دقت |
آیا اطلاعات درست بود؟ |
| فارسی روان |
آیا طبیعی و بدون ترجمه‌ی ماشینی بود؟ |
| پیروی از دستور |
آیا همان کاری را که خواستم کرد؟ |
| صداقت |
آیا وقتی نمی‌دانست، ادعا نکرد؟ |
| سرعت و راحتی |
آیا استفاده‌اش اذیتم کرد؟ |
مرحله ۳. جمع امتیازها را مقایسه کنید. احتمال دارد برنده‌ی شما با چیزی که در بیشتر مقاله‌ها نوشته‌اند فرق کند و اشکالی ندارد. این دقیقاً هدف آزمون است.
اگر نتیجه‌ی آزمونتان را برای ما بنویسید، خوشحال می‌شویم در به‌روزرسانی بعدی مقاله از تجربه‌ی شما بیاوریم.
هفت اشتباه رایج در استفاده از مدل‌های رایگان
۱. قضاوت بر اساس یک جواب. مدل‌ها ثابت نیستند. یک جواب خوب یا بد، نمونه‌ی کافی نیست.
۲. اعتماد به مطالب قدیمی. اطلاعاتی که شش ماه پیش درست بود، شاید امروز نباشد. تاریخ هر مقاله را ببینید.
۳. فکر کردن اینکه رایگان یعنی نامحدود. هر چهار سرویس سقفی دارند، حتی اگر روی کاغذ «بدون سقف» باشد.
۴. نادیده گرفتن نام مدل. دو کاربر هر دو «ChatGPT» می‌گویند ولی یکی Luna و دیگری Sol استفاده می‌کند. این دو یک تجربه نیستند.
۵. پرسیدن خبر تازه از مدل بدون جستجو. مدل‌ها دانش تا تاریخ مشخصی دارند. برای موضوع تازه، جستجوی وب را روشن کنید و منبع را خودتان باز کنید.
۶. وارد کردن داده‌ی حساس. هر چیزی که وارد می‌کنید ممکن است ذخیره شود.
۷. کپی مستقیم خروجی. متن مدل پیش‌نویس است، نه محصول نهایی. اگر در سایت یا کار حرفه‌ای منتشر می‌کنید، حتماً بازنویسی و صحت‌سنجی کنید. گوگل هم تأکید می‌کند محتوای کم‌عمق و تکراری را دوست ندارد، چه انسان نوشته باشد چه مدل.
ترکیب هوشمندانه چند مدل
بهترین استفاده از مدل زبانی رایگان این نیست که یکی را انتخاب کنید و بقیه را کنار بگذارید. چون هر چهار تا رایگان‌اند، می‌توانید مثل یک تیم از آن‌ها کار بکشید.
یک نمونه‌ی روزانه برای یک تولیدکننده‌ی محتوا:
- صبح، ایده‌یابی و تحقیق: جمینای یا ChatGPT با جستجوی وب روشن. چند منبع بگیرید و خودتان باز کنید.
- ظهر، پیش‌نویس: کلود یا ChatGPT. پیش‌نویس بنویسید و با دستور واضح لحن را مشخص کنید.
- عصر، ویرایش و صحت‌سنجی: متن را به مدل دیگری بدهید و بخواهید خطاها و بخش‌های مبهم را نشان بدهد. چشم دوم همیشه مفید است.
- شب، تصویر یا صدا: ChatGPT یا جمینای برای تصویر. اگر داده‌ی حساس دارید، سراغ مدل محلی بروید.
قاعده‌ی طلایی: مدل دوم را «بازبین» کنید، نه «نویسنده‌ی دوم». وقتی دو مدل روی یک واقعیت اختلاف دارند، همان‌جاست که باید خودتان منبع اصلی را بخوانید.
قدم بعدی شما
حالا که تفاوت‌ها را می‌دانید، سؤال بعدی این است: چطور از این ابزارها واقعاً کار بکشید؟ بسیاری از مردم فقط سطح را می‌خراشند: یک سؤال می‌پرسند، یک جواب متوسط می‌گیرند و نتیجه می‌گیرند «هوش مصنوعی هم چیز خاصی نیست». مشکل معمولاً در ابزار نیست، در شیوه‌ی درخواست و برنامه‌ی کاری است.
در aiamuz.com مسیر را از صفر تا حرفه‌ای چیده‌ایم:
- معرفی تازه‌ترین ابزارهای هوش مصنوعی با بررسی صادقانه‌ی نقاط قوت و ضعف
- آموزش گام‌به‌گام برای کسی که هیچ پیش‌زمینه‌ای ندارد
- دوره‌های آموزشی کاربردی برای کار، تحصیل و تولید محتوا
امروز یک قدم بردارید: مقاله‌های آموزشی رایگان را ببینید یا دوره‌های آموزشی را بررسی کنید. نیازی به پرداخت برای شروع نیست و هر زمان خواستید می‌توانید ادامه دهید.
پرسش‌های متداول:
۱. کدام مدل زبانی رایگان بهتر است؟
پاسخ ثابتی ندارد. ChatGPT همه‌کاره‌تر است، جمینای با اکوسیستم گوگل هماهنگ‌تر، کلود برای متن و سند دقیق‌تر و Llama برای کنترل و حریم خصوصی مناسب‌تر. بهترین راه، آزمون ده‌دقیقه‌ای همین مقاله با کار واقعی خودتان است.
۲. آیا ChatGPT رایگان واقعاً نامحدود است؟
طبق اعلام ششم اوت ۲۰۲۶، پیام‌های متنی در حساب رایگان سقف ندارند و مدل پیش‌فرض GPT-5.6 Luna است. اما امکاناتی مثل تصویر، آپلود فایل، تحقیق عمیق و ابزارهای عامل‌محور هنوز محدودند. سیاست‌ها تغییر می‌کند، پس صفحه‌ی رسمی را چک کنید.
۳. جمینای کاملاً رایگان است؟
اپلیکیشن Gemini با حساب گوگل رایگان است و تاریخ انقضا ندارد، اما سقف مصرف بر پایه‌ی توان پردازشی دارد (ریست هر پنج ساعت و سقف هفتگی). پنجره‌ی متن در نسخه رایگان ۳۲ هزار توکن است و امکانات پیشرفته‌تر در پلن‌های پولی‌اند.
۴. کلود رایگان چقدر استفاده دارد؟
گزارش‌ها از ۳۰ تا ۱۰۰ پیام در روز حرف می‌زنند، اما این عدد رسمی نیست و به پیچیدگی پرسش و شلوغی سرورها بستگی دارد. در ساعات اوج سقف تنگ‌تر می‌شود.
۵. Llama را چطور رایگان استفاده کنم؟
دو راه دارید: استفاده از دستیار Meta AI در جاهایی که در دسترس است، یا دانلود مدل‌های با وزن باز و اجرای آن‌ها با ابزارهایی مثل Ollama روی سیستم خودتان. راه دوم به سخت‌افزار مناسب نیاز دارد و برای مدل‌های بزرگ‌تر کارت گرافیک قوی لازم است.
۶. تفاوت Gemini و ChatGPT در یک جمله؟
تفاوت Gemini و ChatGPT بیشتر در محیط و استراتژی است: ChatGPT یک اپ مستقل و همه‌کاره است و جمینای در دل اکوسیستم و جستجوی گوگل زندگی می‌کند. هر دو برای کار روزمره عالی‌اند.
۷. برای متن فارسی کدام بهتر است؟
کیفیت فارسی با نوع متن، لحن و حتی نسخه‌ی مدل عوض می‌شود. هر چهار گزینه فارسی را می‌فهمند، اما سلیقه و دقتشان فرق می‌کند. بهتر است یک متن واقعی خودتان را به هر چهار تا بدهید و نتیجه را مقایسه کنید. مدل‌های کوچک محلی Llama معمولاً در فارسی از سرویس‌های ابری ضعیف‌ترند.
۸. اطلاعاتی که وارد می‌کنم امن است؟
هیچ سرویس ابری را نباید جای گاوصندوق دانست. هر سه سرویس ابری تنظیماتی برای خاموش کردن مشارکت در آموزش مدل دارند. برای داده‌ی حساس یا آن را ناشناس کنید یا از مدل محلی استفاده کنید.
نتیجه‌گیری:
اگر بخواهیم همه‌ی این مقاله را در چند خط جمع کنیم:
- در ۲۰۲۶ هر چهار گزینه‌ی مدل زبانی رایگان برای کار روزمره کافی‌اند و فاصله‌ی نسخه‌ی رایگان با پولی بیشتر در سقف مصرف و مدل‌های سنگین‌تر است.
- ChatGPT انتخاب همه‌کاره، جمینای انتخاب اکوسیستم گوگل، کلود انتخاب کار دقیق با متن و سند، و Llama انتخاب کنترل و حریم خصوصی است.
- تفاوت Gemini و ChatGPT بیشتر در محیط و مدل پیش‌فرض است تا در «باهوش‌تر بودن». بهتر است هر دو را با کار خودتان بسنجید.
- محدودیت‌ها مدام تغییر می‌کنند. تاریخ هر مقاله را ببینید و قبل از تصمیم مهم صفحه رسمی را چک کنید.
- از ترکیب چند مدل ناراحت نشوید. وقتی همه رایگان‌اند، می‌توانید هر کدام را برای کاری که در آن بهتر است به خدمت بگیرید.
و اگر می‌خواهید از «امتحان کردن» به «حرفه‌ای کار کردن» برسید، در aiamuz.com همراهتان هستیم. از مقاله‌های رایگان شروع کنید و هر وقت آماده بودید، سراغ دوره‌های آموزشی بروید.